رژیم غذایی بعد از عمل کیسه صفرا

محمدحسن میعادفر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی | به روز رسانی: ۰۹ آبان ۱۴۰۵

اگر اخیرا کیسه صفرای خود را جراحی کرده باشید، احتمالا این سوال برای شما پیش می آید که آیا لازم است در رژیم غذایی‌تان تغییری ایجاد کنید یا خیر؟
 
واقعیت این است که شما برای ادامه زندگی به کیسه صفرا نیازی ندارید، اما این اندام گلابی‌ شکل نقش‌ های مهمی در فرایند گوارش دارد. اگر کیسه صفرایتان را طی عمل جراحی خارج کرده‌اید، لازم است تغییراتی در رژیم غذایی‌تان ایجاد کنید تا بدن بتواند خود را با شرایط جدید سازگار کند.
 
بعد از برداشتن کیسه صفرا، تغییراتی در روند هضم و گوارشتان ایجاد میشود، به همین دلیل، بخصوص در هفته‌ و ماه‌ های ابتدایی، بهتر است بیشتر مراقب چیزهایی که می‌خورید باشید. در ادامه با تغییراتی که در بدن بعد از جراحی صفرا ایجاد میشود و همچنین رژیم غذایی بعد از عمل کیسه صفرا صحبت خواهیم کرد.

قبل از هر چیز، مهم است بدانید که برداشتن کیسه صفرا چه تأثیری بر عملکرد دستگاه گوارش شما می‌گذارد. برای درک این موضوع، ابتدا باید با وظایف کیسه صفرا آشنا شوید.
 
کیسه صفرا اندامی گلابی‌ شکل است که زیر کبد قرار دارد و به بدن کمک می‌کند چربی‌ ها را هضم کند. این اندام مایع صفرا را در خود ذخیره و غلیظ می‌کند و هنگام صرف غذا، آن را به‌ تدریج وارد دستگاه گوارش می‌کند. صفرا مایعی است که در کبد تولید شده و نقش مهمی در فرایند هضم غذا دارد. به‌طور خاص، صفرا به تجزیه و پخش شدن چربی‌ ها و روغن‌های موجود در غذا کمک می‌کند تا بدن بتواند آن‌ها را هضم و جذب کند.
 
اما وقتی کیسه صفرا وجود نداشته باشد، صفرا مستقیماً از مجاری صفراوی وارد دستگاه گوارش می‌شود؛ یعنی دیگر لازم نیست ابتدا در کیسه صفرا ذخیره شود و بعد به روده راه پیدا کند. به زبان ساده وقتی کیسه صفرا برداشته می‌شود، دیگر اندامی وجود ندارد که صفرا را دوباره جذب و جمع‌ آوری کند و تا زمان غذا خوردن در خود نگه دارد. به همین دلیل، بدن برای سازگار شدن با این شرایط به کمی زمان نیاز دارد.
 
حالا بدن باید یاد بگیرد بدون کمک کیسه صفرا، مایع صفرا را مدیریت کند. از طرفی، صفرا می‌تواند اثر ملین داشته باشد (یعنی باعث افزایش حرکات روده و دفع شود). به همین دلیل، ممکن است تا چند روز یا حتی چند هفته بعد از جراحی کیسه صفرا، دچار اسهال شوید. البته با رعایت بعضی نکات در تغذیه و رژیم غذایی بعد از جراحی کیسه صفرا می‌توانید احتمال بروز مشکلات گوارشی را کمتر کنید که در ادامه به آن میپردازیم.

در روزهای اول بعد از جراحی، بهتر است به مایعات شفاف، آبِ گوشت و ژلاتین بسنده کنید. بعد از آن، به‌ تدریج غذاهای پوره و جامد را هم به رژیم غذاییتان اضافه کنید. این نوع تغذیه که به آن رژیم غذایی مایعات شفاف گفته می‌شود، یک رژیم کوتاه‌ مدت است که به دستگاه گوارش فرصت میدهد تا بعد از جراحی بهبود پیدا کند.
 
این رژیم برای استفاده طولانی‌ مدت مناسب نیست و مواد مغذی کافی را در اختیار بدن قرار نمی‌دهد، اما رعایت آن برای چند روز اول اهمیت زیادی دارد؛ چون به دستگاه گوارش فرصت می‌دهد کمی استراحت کرده و روند بهبودی آغاز شود.
 
البته یک نکته مهم در رژیم مایعات شفاف وجود دارد، اینکه گاهی در رژیم مایعات شفاف، نوشیدنی‌ هایی مثل قهوه، نوشابه و آبمیوه هم قرار می‌گیرند؛ اما وقتی در حال بهبودی بعد از جراحی برداشتن کیسه صفرا هستید، بهتر است از مصرف این نوشیدنی‌ ها خودداری کنید.

در دوران نقاهت یا هفته های ابتدایی بعد از جراحی برداشتن کیسه صفرا، بهتر است غذاهایی بخورید که هضم آن‌ها برای بدن راحت‌ تر باشد. بهترین راه برای اینکه به دستگاه گوارشتان فرصت استراحت بدهید، مصرف غذاهای پوره، نرم، ساده و کم‌ فیبر است.
 
لبنیات یکی از گزینه های مناسب برای استفاده در این دوره است، اگر به لبنیات حاوی لاکتوز حساسیت دارید یا با مصرف آن‌ها دچار مشکل می‌شوید، در این مدت از محصولات بدون لاکتوز استفاده کنید.
 
رعایت این نوع رژیم غذایی تا چند روز بعد از جراحی به بدن کمک می‌کند تا به‌ تدریج به روند طبیعی هضم غذا برگردد. غذاهای مختلف را کم‌ کم و در وعده‌ های کوچک به رژیم غذاییتان اضافه کنید تا از مشکلاتی مثل اسهال، دل‌ پیچه و نفخ جلوگیری شود.

بعد از جراحی برداشتن کیسه صفرا، فعلاً خبری از وعده‌ های غذایی سنگین و مفصل نباید باشد! از آنجا که بدن شما در حال سازگار شدن با تغییرات جدید در فرایند گوارش است، بهتر است بجای سه وعده غذایی حجیم، تعداد وعده‌ها را بیشتر و حجم هر وعده را کمتر کنید؛ مثلاً روزانه چهار تا شش وعده کوچک بخورید. سعی کنید بیشتر از مواد غذایی سالم مثل گوشت‌ های کم‌چرب نظیر سینه مرغ و ماهی، لبنیات کم‌ چرب، میوه‌ ها و سبزیجات در حجم کم استفاده کنید.

فیبر نقش مهمی در کمک به هضم غذا دارد، اما درست بعد از برداشتن کیسه صفرا، به دلیل اثرات داروهای بیهوشی و عمل جراحی، ممکن است هضم غذاهای پرفیبر برای بدن دشوار باشد.
 
 
هنگام اضافه کردن دوباره غذاهای پرفیبر، مثل سبزیجات، حبوبات، میوه های تازه، آجیل و سویا، به رژیم غذایی‌ عجله نکنید و این کار را به‌آرامی انجام دهید. اگر خیلی زود مصرف این غذاها را شروع کنید، ممکن است دچار اسهال، دل‌ پیچه، نفخ و تجمع گاز در روده شوید.
 
برای شروع، مقدار کمی از مواد غذایی حاوی فیبر محلول مثل جو دو سر را به رژیم غذاییتان اضافه کنید. فیبر محلول به تنظیم عملکرد دستگاه گوارش کمک می‌کند. از دیگر منابع فیبر محلول میتوان به سیب درختی، هویج و غلات سبوس دار اشاره کرد. در نظر داشته باشید که نباید به طور ناگهانی مقدار زیادی فیبر دریافت کنید.

بیشتر افراد می‌توانند تا حدود یک ماه بعد از جراحی کیسه صفرا به رژیم غذایی معمول خود برگردند. با این حال، در هفته‌ های ابتدایی بعد از عمل، بهتر است از مصرف بعضی غذاها و نوشیدنی‌ها خودداری کنید.

غذاهای پرچرب

به‌ طور کلی، کالری دریافتی از چربی نباید بیشتر از ۳۰ درصد کل کالری روزانه باشد. یعنی اگر روزانه حدود ۱۸۰۰ کالری دریافت می‌کنید، مقدار چربی مصرفی‌ شما نباید از ۶۰ گرم بیشتر شود. بعد از جراحی برداشتن کیسه صفرا هم رعایت این توصیه اهمیت زیادی دارد؛ حتی بهتر است مصرف چربی را از این مقدار هم کمتر کرده و به حدود ۲۵% از کالری روزانه برسانید. بیش از نیمی از افرادی که کیسه صفرایشان را برداشته‌ اند، در هفته های ابتدایی همچنان در هضم چربی‌ها مشکل دارند. بعد از جراحی کیسه صفرا، بهتر است رژیم غذایی متعادل و مغذی داشته باشید و بیشتر از مواد غذایی طبیعی و فرآوری نشده استفاده کنید. در عین حال، از مصرف غذاهای پرچرب مثل غذاهای زیر خودداری کنید.
 
• غذاهای فرآوری شده:
- فست فود ها
- غذاهای سرخ شده
- پنیر پیتزا
- سوسیس و کالباس
- چیپس و پفک
 
• لبنیات پرچرب:
- کره
- خامه
- شیر، ماست و پنیر پرچرب
- بستنی
 
• گوشت های پرچرب:
- گوشت گاو
- چربی قابل مشاهده گوشت گوسفند
- پوست مرغ و ماهی
- عصاره گوشت غلیظ شده
 
• چربی های غذایی:
- روغن های گیاهی
- مارگارین
- کره مغزیجات
- مغزیجات و دانه های روغنی

غذاهای تند و پرادویه

در مدتی که میخواهید به دستگاه گوارشتان فرصت استراحت بدهید و از غذاهای محرک دوری کنید، بهتر است مصرف غذاهای تند و پرادویه را هم محدود کنید. این غذاها حاوی ماده‌ ای به نام کپسایسین هستند که ترکیب فعال موجود در فلفل‌ های تند است. غذاهای تند و پر ادویه میتوانند باعث تحریک دیواره معده شده و مشکلات گوارشی مثل معده‌ درد و اسهال ایجاد کنند.

غذاهای پرفیبر

همان‌طور که قبلاً اشاره شد، مصرف بیش از حد فیبر بلافاصله بعد از جراحی برداشتن کیسه صفرا میتواند باعث مشکلات گوارشی شود؛ مشکلی که در دوران نقاهت بعد از جراحی شکم اصلاً به آن نیاز ندارید!
 
اما کدام غذاهای پرفیبر را باید فعلاً کنار بگذارید؟
 در چند هفته اول بعد از جراحی کیسه صفرا، بهتر است از مصرف غذاهای زیر خودداری کنید:
- غلات کامل مثل نان سبوس‌ دار، جو دوسر و بعضی از انواع غلات صبحانه
- انواع مغزها و دانه‌ها
- لوبیا و سایر حبوبات
- سبزیجات خانواده کلم، مثل بروکلی، گل‌ کلم و کلم برگ
- سبزیجات خام به مقدار زیاد
 
باز هم تأکید می‌کنیم که این محدودیت‌ ها فقط برای دوران ابتدایی بعد از جراحی هستند. فیبر بخش مهمی از یک رژیم غذایی سالم است. بنابراین با بهتر شدن وضعیت بدن و پیشرفت روند بهبودی، باید به‌تدریج غذاهای پرفیبر را دوباره به برنامه غذاییتان برگردانید.