کاهش وزن و ریزش مو

محمدحسن میعادفر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی | به روز رسانی: ۱۹ مرداد ۱۴۰۵

در برخی افراد، کاهش وزن می‌تواند باعث ریزش مو شود. این مشکل ممکن است به دلیل کمبود مواد مغذی، استرس و تغییرات هورمونی ناشی از کاهش وزن سریع، رژیم‌ های غذایی بسیار محدود کننده یا عمل جراحی کاهش وزن ایجاد شود. در این مقاله بررسی می‌کنیم که چرا برخی افراد هنگام کاهش وزن یا بعد از آن دچار ریزش مو می‌شوند و برای درمان و پیشگیری از این مشکل چه کارهایی میتوان انجام داد.

ریزش مو هنگام کاهش وزن معمولاً با کمبود مواد مغذی و همچنین تغییراتی که کاهش وزن سریع و ناگهانی در بدن ایجاد می‌کند، ارتباط دارد. برای مثال، کاهش وزن سریع و رژیم‌ های غذایی بسیار محدود می‌توانند باعث نوعی ریزش موی گسترده به نام تلوژن افلوویوم حاد (Acute Telogen Effluvium) شوند. این عارضه یکی از شایعترین دلایل ریزش منتشر مو در پوست سر است.
 
معمولاً تلوژن افلوویوم حدود ۳ ماه بعد از یک عامل محرک مانند کاهش وزن سریع شروع می‌شود و حدود ۶ ماه ادامه پیدا می‌کند. کاهش وزن سریع و کمبود مواد مغذی ناشی از رژیم‌ های سخت می‌ توانند با انواع دیگری از ریزش مو نیز ارتباط داشته باشند، از جمله تلوژن افلوویوم مزمن که بیش از ۶ ماه ادامه پیدا می‌کند و یا آلوپسی آندروژنیک که به آن ریزش موی الگوی مردانه یا زنانه نیز گفته می‌شود. در ادامه، مهم‌ترین دلایل ریزش مو مرتبط با رژیم غذایی و کاهش وزن را بررسی می‌کنیم.

ارتباط بین رژیم‌ های لاغری سریع و ریزش مو از دهه های گذشته در مطالعات علمی مورد توجه قرار داشته است. مو برای رشد طبیعی به کالری و مواد مغذی کافی نیاز دارد. بنابراین، وقتی بدن مواد مورد نیاز خود را دریافت نکند، ممکن است مشکلاتی مانند ریزش مو ایجاد شود. مطالعات مختلف، ریزش مو ناشی از کاهش وزن را با موارد زیر مرتبط دانسته‌ اند:
 
• کاهش وزن سریع
• محدودیت شدید کالری
• کمبود مواد مغذی
• استرس روانی ناشی از کاهش وزن
 
این عوامل معمولاً در افرادی دیده می‌ شوند که از رژیم‌ های لاغری بسیار سخت پیروی می‌کنند و به دنبال کاهش وزن سریع هستند. رژیم‌ های غذایی غیر اصولی و بسیار محدود کننده می‌ توانند باعث کمبود مواردی مثل اسیدهای چرب ضروری، روی، پروتئین، آهن و کالری شوند که تمام این کمبودها می‌توانند در ایجاد یا تشدید ریزش مو نقش داشته باشند.

اسیدهای آمینه، یعنی اجزای سازنده پروتئین، برای رشد مو ضروری هستند. دلیل آن این است که بدن برای ساخت کراتین، که پروتئین اصلی تشکیل‌ دهنده مو است، به اسیدهای آمینه نیاز دارد. اگر بدن پروتئین کافی دریافت نکند، ممکن است دچار سوء تغذیه پروتئینی شود و در نتیجه ریزش مو اتفاق بیفتد.
 
بنابراین اگر برای کاهش وزن از رژیمی با کالری بسیار پایین استفاده می‌کنید که پروتئین کافی ندارد، احتمال ریزش مو یکی از پیامد های این رژیم است. وقتی پروتئین کافی در اختیار بدن نباشد، بدن پروتئین موجود را برای عملکردهای حیاتی‌ تر از جمله ترمیم بافت‌ ها، هضم غذا، تنظیم تعادل آب و اسیدیته بدن، تولید هورمون‌ها و... استفاده میکند. از آنجا که رشد مو برای زنده ماندن ضروری نیست، بدن ممکن است منابع پروتئینی خود را به سمت این عملکردهای حیاتی هدایت کند و در نتیجه، رشد مو کاهش یافته یا ریزش مو ایجاد شود.
 
علاوه بر کمبود کلی پروتئین، کمبود برخی اسیدهای آمینه خاص مانند هیستیدین، لوسین، والین و سیستئین نیز در افراد مبتلا به ریزش مو شایع است. کمبود هیستیدین، لوسین، والین و سیستئین در درصد قابل توجهی از افراد مبتلا به انواع مختلف آلوپسی، از جمله آلوپسی آندروژنیک و تلوژن افلوویوم، شایع است.

درست مانند رژیم‌ های لاغری سریع، رژیم‌ هایی که گروه‌ های غذایی مختلف مثل غلات، گوشت، میوه ها و... را به طور کامل حذف می‌کنند نیز ممکن است به دلیل ایجاد کمبود مواد مغذی یا افزایش استرس، باعث ریزش مو شوند. کمبود مواد مغذی زیر با ریزش مو در ارتباط است:
 
• آهن
• روی
• سلنیوم
• اسیدهای چرب ضروری
 
همچنین مشخص شده است که رژیم‌ های بسیار محدود می‌توانند با افزایش استرس و فشار روی بدن باعث ریزش مو شوند. استرس شدید، که در نتیجه پیروی از رژیم‌ های غذایی سخت با حذف گروه های غذایی ایجاد می‌شود، یکی دیگر از عوامل مرتبط با ریزش مو است.

جراحی‌ های لاغری با کاهش وزن سریع همراه هستند و می‌ توانند باعث کمبود پروتئین، ویتامین‌ ها و مواد معدنی شوند. این کمبودها نیز ممکن است زمینه را برای ریزش مو فراهم کنند. معمولا درصد زیادی از افرادی که تحت رژیم لاغری قرار میگیرند با مشکل ریز مو مواجه میشوند، این مشکل در زنان شایع‌ تر است.
 
ریزش مو ناشی از جراحی لاغری میتواند حدود ۳ تا ۴ ماه بعد از جراحی شروع شده و به طور متوسط حدود ۵ تا ۶ ماه ادامه داشته باشد. برخی از جراحی‌های کاهش وزن علاوه بر کاهش حجم معده، باعث می‌شوند غذا از بخشی از روده عبور نکند. این مسئله می‌تواند جذب برخی مواد مغذی را کاهش داده و خطر کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی را افزایش دهد. بنابر این حتما بعد از جراحی لاغری باید تحت نظر مشاور یا متخصص تغذیه رژیم غذایی مناسب خود را داشته باشید.

خود ریزش مو معمولاً عارضه خطرناکی نیست، اما عواملی که باعث ریزش مو در دوران کاهش وزن می‌شوند، ممکن است برای سلامتی خطرناک باشند. برای مثال، کمبود مواد مغذی و محدودیت شدید کالری می‌تواند مشکلات جدی مانند موارد زیر ایجاد کند:
 
• کم‌خونی ناشی از کمبود آهن
• کاهش توده عضلانی
• اختلال در عملکرد طبیعی بدن
 
کم‌ خونی ناشی از کمبود آهن علاوه بر ریزش مو می‌تواند مشکلات دیگری مانند اختلال عملکرد مغز، ناباروری، بیماری‌های قلبی، افسردگی و اختلال در عملکرد سیستم ایمنی ایجاد کند. محدود کردن شدید کالری و پروتئین نیز ممکن است عوارضی مانند کاهش عملکرد عضلات، مشکلات قلبی، اختلالات گوارشی، کاهش عملکرد سیستم ایمنی و افزایش خطر افسردگی ایجاد کند.
 
از طرف دیگر، بیماری‌های مختلفی از جمله برخی بیماری‌های خود ایمنی نیز می‌توانند باعث ریزش مو شوند. بنابراین اگر دچار ریزش مو شده‌ اید، بهتر است آن را صرفاً به کاهش وزن نسبت ندهید و حتما با پزشک یا مشاور تغذیه مشورت کنید.

همانطور که گفتیم، ریزش مو در رژیم لاغری می‌تواند در اثر کمبود مواد مغذی یا کاهش وزن سریع ایجاد شود. بنابراین بهتر است کاهش وزن را به روشی تدریجی، اصولی و پایدار انجام دهید. رژیم‌ های لاغری سریع و بسیار محدود علاوه بر افزایش احتمال ریزش مو، می‌توانند روی سلامت روان هم تأثیر منفی بگذارند و همچنین احتمال بازگشت وزن را نیز افزایش دهند. به جای رژیم‌ های سخت و بسیار محدود، یک رژیم غذایی متعادل و متنوع انتخاب کنید که مواد مغذی مورد نیاز بدن را تأمین کند. پرهیز از رژیم‌ هایی که وعده کاهش وزن بسیار سریع می‌دهند، برای حفظ سلامت جسم و روان و کاهش عوارضی مانند ریزش مو اهمیت زیادی دارد.
 
اگر از رژیمی پیروی می‌کنید که بسیاری از مواد غذایی را محدود میکند، باید بیشتر مراقب دریافت مواد مغذی باشید. برای مثال، رژیم‌ های گیاهخواری و وگان ممکن است در برخی افراد دریافت مواد مغذی مانند آهن و روی را کاهش دهند؛ موادی که کمبود آن‌ها با ریزش مو ارتباط دارد. در این شرایط بهتر است از غذاهای مغذی و متنوع استفاده کنید و در صورت نیاز، ریز مغذی هایی را که رژیم غذاییتان به اندازه کافی تأمین نمی‌کند، با نظر مشاور یا متخصص تغذیه به صورت مکمل دریافت کنید.
 
اگر هم قرار است تحت عمل جراحی کاهش وزن قرار بگیرید، بهتر است پیش از جراحی سطح مواد مغذی مهمی مانند روی، آهن و ویتامین B۱۲ بررسی شود و در صورت وجود کمبود، با نظر پزشک و مشاور تغذیه اصلاح شود. پس از جراحی نیز مکمل‌ ها و مواد مغذی توصیه‌ شده توسط پزشک یا متخصص تغذیه را طبق دستور مصرف کنید. این کار می‌تواند به کاهش ریزش موی ناشی از جراحی کاهش وزن کمک کند.

اگر دچار ریزش مو شده‌ اید، قبل از هر اقدامی باید علت اصلی ریزش مو مشخص شود. به یاد داشته باشید که کاهش وزن سریع و کمبود مواد مغذی تنها دلایل ریزش مو نیستند و بیماری‌ها و عوامل دیگری نیز می‌ توانند در این مشکل نقش داشته باشند.
 
اگر ریزش مو به دلیل کمبود یک یا چند ماده مغذی مانند آهن، سلنیوم یا روی باشد، اصلاح این کمبودها می‌ تواند ریزش مو را متوقف کرده و به رشد مجدد موها کمک کند. اما اگر علت ریزش مو، رژیم غذایی محدود یا رژیم بسیار کم‌ کالری باشد که انرژی و مواد مغذی کافی به بدن نمی‌رساند، باید چنین رژیمی را متوقف کرده و به یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد مغذی روی بیاورید.

آیا برای ریزش مو باید مکمل مصرف کرد؟

اگر دچار کمبود مواد مغذی باشید، ممکن است تنها اصلاح رژیم غذایی برای جبران ذخایر بدن کافی نباشد و پزشک مصرف مکمل را توصیه کند. اما اگر کمبود مواد مغذی ندارید، مصرف خودسرانه مکمل‌ها لزوماً به درمان ریزش مو کمک نمیکند و صرفا باعث بار مالی اضافه روی شما شده یا حتی میتواند ریزش مو را تشدید کند.
 
به همین دلیل بهتر است قبل از مصرف مکمل‌ های مخصوص مو، ابتدا علت ریزش مو و وضعیت تغذیه‌ ای خود را بررسی کنید. پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند علت احتمالی ریزش مو را مشخص کرده و برای تأمین مواد مغذی مورد نیاز و کمک به رشد مجدد موها، مکمل مناسب را در اختیار شما قرار دهد.