رژیم غذایی نفروپاتی دیابتی

محمدحسن میعادفر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی | به روز رسانی: ۲۷ خرداد ۱۴۰۵

نفروپاتی دیابتی (Diabetic Nephropathy) یکی از شایع‌ ترین عوارض دیابت نوع ۱ و نوع ۲ است و یکی از علت های اصلی نارسایی مزمن کلیه در بسیاری از کشورهای جهان محسوب می‌شود. در این بیماری، قند خون بالا به تدریج به عروق کوچک کلیه آسیب می‌ رساند و توانایی کلیه را در تصفیه مواد زائد کاهش میدهد. یکی از اولین نشانه‌ های نفروپاتی دیابت، دفع آلبومین در ادرار یا آلبومینوری است. در صورت عدم کنترل، عملکرد کلیه به تدریج کاهش یافته و ممکن است بیمار به دیالیز یا حتی پیوند کلیه نیاز پیدا کند. رژیم غذایی مناسب نفروپاتی دیابتی در کنار درمان دارویی، یکی از مؤ ثرترین روش‌ها برای کند کردن روند پیشرفت بیماری و حفظ عملکرد کلیه است.
 
در این مطلب به بررسی علمی رژیم غذایی نفروپاتی دیابتی، مواد غذایی مجاز و ممنوع، میزان مناسب پروتئین، سدیم، پتاسیم و فسفر و نمونه برنامه غذایی نفروپاتی دیابتی می‌پردازیم.

۱. کنترل مصرف پروتئین

یکی از مهم‌ ترین بخش‌های رژیم غذایی بیماران مبتلا به نفروپاتی دیابتی، تنظیم میزان پروتئین دریافتی است. بر اساس دستور العمل انجمن دیابت آمریکا، بیماران مبتلا به بیماری کلیوی دیابتی که دیالیز نمی‌شوند، باید حدود ۰.۸ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز دریافت کنند. مصرف پروتئین بیش از ۱.۳ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن می‌تواند باعث افزایش آلبومینوری و تسریع کاهش عملکرد کلیه شود. برخی مطالعات نشان می‌دهند که اگر نیمی از پروتئین مورد نیاز روزانه را از منابع گیاهی دریافت کنید، میتواند به کاهش سرعت پیشرفت بیماری کمک کند.
 
منابع پروتئینی مناسب در رژیم نفروپاتی دیابتی شامل موارد زیر میشود:
• تخم مرغ
• گوشت مرغ
• لبنیات کم چرب
• سویا و حبوبات در مقدار متعادل
• ماهی
• بوقلمون

۲. کاهش مصرف سدیم

مصرف سدیم زیاد در رژیم غذایی باعث افزایش فشار خون و تشدید آسیب کلیوی بخصوص در افراد مبتلا به نفروپاتی دیابتی می‌شود. از این رو باید مصرف سدیم را در رژیم غذایی نفروپاتی دیابتی کاهش دهید. سدیم روزانه شما باید کمتر از ۲۰۰۰ تا ۲۳۰۰ میلی‌ گرم باشد. اصلی ترین منبع سدیم در رژیم غذایی ما ایرانی ها نمک خوراکی است. هر ۱ قاشق چایخوری نمک خوراکی حدود ۲۳۰۰ میلی گرم سدیم دارد و تمام نیاز روزانه شما را تامین میکند. علاوه بر این منابع پنهان سدیم هم وجود دارند که باید مقدار مصرف آنها را در رژیم نفروپاتی دیابتی کاهش دهید:
 
منابع پنهان و مواد غذایی پرسدیم:
• انواع سوسیس و کالباس
• کنسروها
• غذاهای آماده
• چیپس و پفک
• شور و ترشی
• فست‌ فودها
• رب و سس گوجه
• مغزیجات نمک سود شده

۳. کنترل مصرف کربوهیدرات

کنترل قند خون مهم‌ ترین عامل جلوگیری از پیشرفت نفروپاتی دیابتی است. اگر قند خون شما کنترل نشده باشد، آسیب به سلول ها کلیه افزایش میابد تا نهایتا منجر به نارسایی کلیه شود. از این رو باید مقدار و نوع کربوهیدرات دریافتی خود را کنترل کنید. مقدار کربوهیدرات دریافتی باید حدود ۴۵ تا ۵۰% از کل انرژی دریافتی روزانه شما باشد.
 
بهترین منابع کربوهیدرات در نفروپاتی دیابتی:
• نان سبوس دار
• جو دو سر
• برنج قهوه ای
• سبزیجات
• میوه هایی با شاخص گلایسمی پایین
 
مواد غذایی نامناسب شامل:
• نوشابه
• آبمیوه
• شیرینی و شکلات
• قند و شکر
• شربت
• کیک و بیسکوییت

۴. انتخاب چربی‌ های سالم

بیماران مبتلا به نفروپاتی دیابتی بیشتر در معرض خطر بیماری قلبی هستند. بعلاوه اینکه چربی های ناسالم میتوانند به سلول های کلیه آسیب رسانده و روند نفروپاتی دیابتی را سریعتر کنند. از این رو باید سعی کنید از چربی های سالم در برنامه غذایی خود استفاده کنید و چربی های ناسالم را تا حد امکان محدود کنید.
 
چربی های مناسب در نفروپاتی دیابتی:
• روغن زیتون
• آووکادو
• ماهی های چرب
• مغزیجات
 
چربی های نامناسب:
• کره
• خامه
• روغن گیاهی جامد
• غذای سرخ شده
• چربی گوشت

در مراحل پیشرفته نفروپاتی دیابتی ممکن است دفع پتاسیم یا فسفر کاهش یابد و با تجمع این مواد در بدن، میزان پتاسیم یا فسفر بالا برود. بالا رفتن پتاسیم یا فسفر میتواند خطرات زیادی مثل سکته قلبی به همراه داشته باشد. از این رو باید پتاسیم و فسفر دریافتی از طریق رژیم غذایی را کنترل کنید. در این شرایط ممکن است نیاز باشد از مصرف مواد غذایی با پتاسیم یا فسفر بالا خودداری کنید. در نظر داشته باشید که محدودیت پتاسیم و فسفر باید بر اساس آزمایش خون انجام شود و برای همه بیماران ضروری نیست.
 
غذاهای پر پتاسیم شامل:
• حبوبات و مغزیجات
• موز
• گوجه فرنگی
• طالبی
• آووکادو
• خرما
• سیب زمینی
• کدو حلوایی
• چغندر
• خرمالو
• آلوبخارا
• زردآلو
• گلابی
• انجیر
 
غذاهای با فسفر بالا شامل:
• حبوبات و مغزیجات
• لبنیات
• نوشابه سیاه
• دل و جگر
• گوشت های فراوری شده
• سویا
• سبوس
• ماهی

در ادامه یک نمونه از برنامه غذایی نفروپاتی دیابتی برای شما آورده شده است:
 
صبحانه:
چند برش نان به همراه سفیده تخم مرغ آب پز شده و خیار پوست کنده
 
میان وعده:
سیب تازه
 
ناهار:
زرشک پلو با سینه مرغ و کمی سالاد کاهو بدون گوجه
 
عصرانه:
خیار پوست کنده به همراه چند عدد توتفرنگی
 
شام:
چند برش نان به همراه بادمجان کباب شده و فیله مرغ کبابی