رژیم کتو در شیردهی

محمدحسن میعادفر، متخصص تغذیه و رژیم درمانی | به روز رسانی: ۲۰ تیر ۱۴۰۵

دوران بارداری و سپس زایمان، تغییرات زیادی در بدن ایجاد می‌کند. افزایش وزن و تغییر فرم بدن در این دوران کاملاً طبیعی است و بخشی از روند طبیعی بارداری و شیردهی محسوب می‌شود. بسیاری از مادران دوست دارند در دوران شیردهی رژیم غذایی مناسبی داشته باشند تا به سرعت به وزن قبل از بارداری باز گردند، البته هیچ عجله‌ ای برای کاهش وزن بعد از زایمان نباید وجود داشته باشد.
 
یکی از رژیم‌ هایی که این روزها طرفداران زیادی پیدا کرده، رژیم کتوژنیک است. این رژیم با محدود کردن مصرف کربوهیدرات و افزایش مصرف چربی، بدن را وارد حالتی به نام کتوز می‌کند؛ وضعیتی که در آن بدن به جای کربوهیدرات، از چربی برای تولید انرژی استفاده می‌کند. در ادامه بررسی می‌کنیم رژیم کتو چه تأثیری بر شیردهی دارد و آیا رژیم کتوژنیک انتخاب مناسبی برای مادران شیرده است یا خیر.

یکی از مهم‌ ترین نگرانی‌ های مادران شیرده این است که رژیم غذایی آن‌ها چه اثری بر مقدار و کیفیت شیر مادر می‌گذارد. تا امروز تحقیقات زیادی درباره تأثیر رژیم کتوژنیک در دوران شیردهی انجام نشده است. به همین دلیل، اطلاعات موجود بیشتر بر اساس مطالعات محدود و تجربیات شخصی افرادی است که این رژیم را در دوران شیردهی امتحان کرده‌اند. 
 
بدن برای تولید شیر به مقدار کافی، به انرژی و مایعات نیاز دارد. به همین دلیل، در دوران شیردهی نباید از رژیم‌ های بسیار سخت و محدود استفاده کرد. از آنجا که رژیم کتو سرشار از چربی و پروتئین است، معمولاً احساس سیری زیادی ایجاد می‌کند. همین موضوع ممکن است باعث شود مادر نتواند کالری کافی برای تولید شیر دریافت کند. نیاز به کالری در دوران شیردهی در افراد مختلف متفاوت است. به طور کلی مادرانی که فعالیت بدنی کمی دارند، حداقل به ۱۸۰۰ کالری در روز نیاز دارند و مادران فعال معمولاً به حدود ۲۴۰۰ کالری در روز احتیاج دارند.
 
از طرف دیگر، زمانی که بدن وارد حالت کتوز می‌شود، نیاز آن به آب نیز بیشتر می‌شود. حتی افرادی که شیرده نیستند هم در این شرایط بیشتر در معرض کم‌ آبی قرار دارند. از آنجا که شیردهی نیاز بدن به مایعات را افزایش می‌دهد، انجام رژیم کتو ممکن است خطر کم‌ آبی بدن را بیشتر کند. اگر بدن دچار کم‌ آبی شود، مقدار شیر مادر هم به سرعت کاهش پیدا کند. بر اساس تجربه مادرانی که رژیم کتو را در دوران شیردهی امتحان کرده‌اند، برای حفظ تولید شیر لازم بوده روزانه حداقل ۴ الی ۵ لیتر آب بنوشند.
  
در مورد کیفیت شیر مادر نیز شواهد محدودی وجود دارد. برخی مطالعات نشان داده‌ اند که شیر مادر در رژیم کتو ممکن است چربی و کالری بیشتری داشته باشد. به همین دلیل، ممکن است نوزاد با حجم کمتری از شیر، انرژی مورد نیاز خود را دریافت کند. اما در مورد میزان ویتامین ها و مواد معدنی موجود در شیر مطالعه زیادی صورت نگرفته است تا کیفیت آن بررسی شود. از این رو نیاز به تحقیقات بیشتری در این زمینه وجود دارد.
 
در نهایت آنچه که مشخص است این است که در دوران شیردهی، صرف نظر از اینکه چه رژیمی را دنبال میکنید، دریافت کالری و مایعات کافی اهمیت بسیار زیادی دارد.

رژیم کتوژنیک باعث افزایش سطح اجسام کتونی در خون میشود. چند مطالعه نشان داده‌ اند که برخی مادران شیرده هنگام پیروی از رژیم کتو دچار عارضه‌ ای به نام کتواسیدوز شده‌ اند. کتواسیدوز زمانی اتفاق می‌افتد که مقدار اجسام کتونی در بدن بیش از حد افزایش پیدا کند و اسیدیته خون بالا برود. این حالت یک وضعیت اورژانسی محسوب شده و باید سریعا درمان شود. خوشبختانه کتواسیدوز در افراد سالم شایع نیست. با این حال، این خطر در مادران شیردهی که رژیم کتو می‌گیرند، وجود دارد و نباید نادیده گرفته شود؛ به‌ خصوص اگر فرد بیماری زمینه‌ ای هم داشته باشد.
 
علائم کتواسیدوز ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• تنگی نفس
• تهوع
• استفراغ
• کاهش اشتها
• درد شکم
• درد قفسه سینه
 
در هر حال اگر تصمیم دارید رژیم کتو در شیردهی را امتحان کنید، بهتر است این کار زیر نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود تا در صورت بروز علائم اولیه، وضعیت شما به‌ موقع بررسی شود. در صورتی که پزشک یا متخصص تغذیه به دلیل یک بیماری خاص رژیم کتو را برای شما تجویز نکرده باشد، به طور معمول توصیه به پیروی از آن را در دوران شیردهی نداریم، و اگر همچنان علاقه‌ مند به رژیم کتو باشید میتوانید آن را بعد از پایان دوره شیردهی استفاده کنید.

اگر هدفتان کاهش وزن در دوران شیردهی است، رژیم‌ های غذایی دیگری وجود دارند که معمولاً ایمن‌ تر هستند و در عین حال می‌توانند به کاهش وزن هم کمک کنند.

رژیم مدیترانه‌ ای

رژیم مدیترانه‌ ای بر پایه الگوی غذایی کشورهای حاشیه دریای مدیترانه مانند یونان، ایتالیا، اسپانیا و فرانسه طراحی شده است. در این رژیم بیشتر از مواد غذایی زیر استفاده می‌شود:
 
• غلات کامل
• روغن زیتون
• ماهی و غذاهای دریایی
• میوه‌ها
• سبزیجات
 
کودکانی که مادرانشان در دوران بارداری و شیردهی از رژیم مدیترانه‌ ای پیروی میکنند، کمتر به برخی بیماری ها مثل آسم، بیماری‌های التهابی و... مبتلا میشوند. همچنین زنانی که این رژیم را در دوران بارداری و شیردهی رعایت میکنند، چربی کمتری در این دوران اضافه میکنند.

رژیم کم‌ کربوهیدرات

رژیم کم‌ کربوهیدرات یا لوکرب نسبت به رژیم کتو انعطاف بیشتری دارد و معمولاً در این رژیم میتوانید تا ۱۳۰ گرم کربوهیدرات در روز مصرف کنید. با این رژیم هم می‌توانید به بدن کمک کنید تا بخشی از انرژی خود را از چربی‌ها تأمین کند، با این تفاوت که خطر کتواسیدوز در آن بسیار کمتر از رژیم کتو است، زیرا محدودیت کربوهیدرات به شدت رژیم کتو نیست.
اگر قصد دارید بعد از پایان شیردهی رژیم کتو را شروع کنید، رژیم کم‌ کربوهیدرات می‌تواند انتخاب مناسبی برای دوران شیردهی باشد تا بدن شما به دریافت پایین کربوهیدرات عادت کند.

رژیم استاندارد

شما با رژیم کاهش وزن استاندارد هم میتوانید مقداری از وزن اضافه شده در طی دوران بارداری را در طول شیردهی کاهش دهید. در رژیم استاندارد محدودیت غذایی ندارید و از همه گروه های غذایی میتوانید در برنامه خود استفاده کنید، با این تفاوت که مقدار غذاهای دریافتی باید کنترل شده باشد.
 
رژیم استاندارد این مزیت را دارد که همه نیازهای بدن شما را تامین کرده و پاسخگوی نیاز بدن شما به طور کامل باشد. بعلاوه اینکه هیچ خطری برای شما و کودک دلبندتان ندارد.

تحقیقات درباره تأثیر رژیم کتوژنیک در دوران شیردهی هنوز محدود است. برخی از مادران بدون مشکل توانسته‌ اند این رژیم را در دوران شیردهی ادامه دهند، اما برخی دیگر با کاهش شیر، سختی در دریافت کالری کافی یا مشکلات دیگر رو به‌ رو شده‌اند. همچنین نباید فراموش کرد که رژیم کتو ممکن است خطر ابتلا به کتواسیدوز را افزایش دهد؛ عارضه‌ ای که نیاز به درمان فوری دارد.
 
به همین دلیل، بسیاری از متخصصان تغذیه رژیم‌ های متعادل‌ تری مانند رژیم مدیترانه‌ ای، رژیم کم‌ کربوهیدرات یا رژیم کاهش وزن استاندارد را برای مادران شیرده انتخاب مناسب‌ تری می‌دانند. اگر با وجود این موارد تصمیم دارید رژیم کتو را در دوران شیردهی امتحان کنید، حتماً این کار را زیر نظر مشاور یا متخصص تغذیه انجام دهید.